دندان قروچه یا براکسیسم (Bruxism) به حالتی گفته میشود که فرد دندان‌های خود را به‌صورت غیرارادی روی هم فشار می‌دهد یا به هم می‌ساید. این اتفاق میتواند هنگام خواب یا حتی در طول روز رخ دهد و بسیاری از افراد ممکن است تا مدت‌ها متوجه آن نشوند.
اگر دندان قروچه ادامه‌دار باشد، فشار زیادی به دندان‌ها، عضلات فک و مفصل فکی‌ـ‌گیجگاهی وارد می‌کند و در بعضی افراد میتواند باعث ساییدگی و آسیب دندان‌ها شود.
دندان قروچه بیشتر چه زمانی اتفاق میافتد؟
دندان قروچه به دو شکل اصلی دیده میشود:
دندان قروچه در خواب
این نوع معمولاً هنگام خواب اتفاق میافتد و فرد خودش متوجه آن نیست. گاهی صدای ساییده شدن دندان‌ها توسط فردی که کنار او خوابیده شنیده میشود.
برخی افراد نیز صبح‌ها با علائمی مانند درد فک، سردرد یا احساس خستگی عضلات صورت از خواب بیدار می‌شوند.
دندان قروچه در بیداری
در این حالت فرد ممکن است در طول روز، به‌خصوص هنگام تمرکز، استرس یا انجام فعالیت‌های خاص، دندان‌های خود را به هم فشار دهد.
گاهی فرد فقط دندان‌ها را محکم روی هم نگه می‌دارد و الزاماً صدای ساییده شدن آن‌ها وجود ندارد.
از کجا بفهمیم دندان قروچه داریم؟
علائم دندان قروچه در همه افراد یکسان نیست، اما نشانه‌های زیر می‌توانند زنگ هشدار باشند:
- ساییدگی یا کوتاه شدن سطح دندان‌ها
- افزایش حساسیت دندان‌ها
- ترک یا شکستگی دندان
- درد یا خستگی عضلات فک
- درد فک هنگام بیدار شدن
- سردردهای صبحگاهی
- درد در ناحیه شقیقه یا صورت
- احساس فشار یا گرفتگی فک
- صدا دادن مفصل فک هنگام باز و بسته کردن دهان
- حساس شدن دندان‌ها به سرما و گرما
- آسیب دیدن ترمیم‌ها یا روکش‌های دندانی
البته وجود هر یک از این علائم به‌تنهایی به معنی دندان قروچه نیست و تشخیص دقیق باید توسط دندانپزشک انجام شود.
چرا دندان قروچه میکنیم؟
دندان قروچه میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه نمیتوان آن را به یک علت مشخص نسبت داد.
استرس و فشار روانی
یکی از عوامل مهم مرتبط با دندان قروچه، استرس و تنش است. بعضی افراد در شرایط پراسترس، ناخودآگاه عضلات فک خود را منقبض کرده و دندان‌ها را روی هم فشار می‌دهند.
اختلالات خواب
برخی اختلالات مرتبط با خواب می‌توانند با دندان قروچه در خواب همراه باشند. به همین دلیل، در مواردی که دندان قروچه شدید یا مداوم است، بررسی وضعیت خواب نیز اهمیت پیدا می‌کند.
بعضی داروها و مواد
برخی داروها و همچنین مصرف بعضی مواد می‌توانند با افزایش احتمال دندان قروچه ارتباط داشته باشند. در صورت شروع دندان قروچه پس از مصرف یک داروی جدید، بهتر است بدون قطع خودسرانه دارو، موضوع با پزشک یا دندانپزشک مطرح شود.
عادت‌های روزمره
جویدن مداوم آدامس، مصرف زیاد مواد محرک و برخی عادت‌های رفتاری می‌توانند در بعضی افراد وضعیت را تشدید کنند.
دندان قروچه چه آسیبی به دندان‌ها می‌زند؟
دندان‌ها برای تحمل نیروهای طبیعی جویدن ساخته شده‌اند، اما فشارهای شدید و تکرارشونده می‌توانند به مرور باعث آسیب شوند.
یکی از شایع‌ترین پیامدها، سایش سطح دندان‌ها است. در صورت ادامه این روند، لبه‌های دندان ممکن است تغییر شکل دهند و ارتفاع طبیعی دندان کاهش پیدا کند.
فشار زیاد همچنین میتواند احتمال ایجاد ترک یا شکستگی در برخی دندان‌ها را افزایش دهد و به ترمیم‌های دندانی نیز آسیب وارد کند.
در بعضی افراد، نمایان شدن لایه‌های داخلی‌تر دندان به دنبال سایش میتواند باعث افزایش حساسیت شود.
آیا دندان قروچه باعث درد فک میشود؟
بله. فعالیت بیش از حد عضلات جونده میتواند باعث خستگی، درد یا گرفتگی عضلات فک شود.
برخی افراد این درد را بیشتر هنگام صبح احساس می‌کنند. در بعضی موارد نیز ممکن است درد به شقیقه، گوش یا صورت انتشار پیدا کند.
اگر همراه با درد، صدای مفصل فک، محدودیت باز شدن دهان یا تغییر در نحوه حرکت فک وجود داشته باشد، مراجعه به دندانپزشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آیا دندان قروچه قابل درمان است؟
درمان دندان قروچه به علت، شدت علائم و میزان آسیب ایجادشده بستگی دارد. هدف درمان معمولاً کاهش فشار واردشده به دندان‌ها، محافظت از ساختار دندان و کنترل عوامل مؤثر است.
نایت گارد یا محافظ شبانه
یکی از روش‌هایی که ممکن است برای برخی افراد تجویز شود، استفاده از محافظ دندانی شبانه (Night Guard) است.
این وسیله میتواند به محافظت از دندان‌ها در برابر تماس و فشارهای ناشی از دندان قروچه کمک کند.
نایت گارد باید متناسب با شرایط دهان و دندان فرد انتخاب یا ساخته شود؛ استفاده از محافظ نامناسب لزوماً نتیجه مطلوبی ندارد.
کنترل استرس و اصلاح عادت‌ها
اگر استرس یا تنش در تشدید دندان قروچه نقش داشته باشد، تکنیک‌های مدیریت استرس، بهبود کیفیت خواب و اصلاح برخی عادت‌های روزمره می‌توانند بخشی از برنامه کنترل آن باشند.
درمان آسیب‌های ایجادشده
اگر دندان‌ها در اثر دندان قروچه دچار سایش، ترک، شکستگی یا آسیب ترمیمی شده باشند، دندانپزشک ابتدا وضعیت دندان‌ها را بررسی کرده و در صورت نیاز درمان مناسب را پیشنهاد می‌کند.
آیا دندان قروچه در کودکان هم اتفاق میافتد؟
بله، دندان قروچه فقط مخصوص بزرگسالان نیست و در کودکان نیز ممکن است دیده شود.
در بسیاری از موارد، دندان قروچه کودکان موقتی است؛ اما اگر شدید، مداوم یا همراه با درد، سایش قابل توجه دندان‌ها یا اختلال خواب باشد، بهتر است کودک توسط دندانپزشک معاینه شود.
چه زمانی باید برای دندان قروچه به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر یکی از موارد زیر را تجربه می‌کنید، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر مراجعه کنید:
- صبح‌ها مرتب با درد فک یا صورت بیدار می‌شوید.
- دندان‌هایتان به‌مرور کوتاه یا ساییده شده‌اند.
- دندان‌ها بدون علت مشخص حساس شده‌اند.
- دندان یا ترمیمی مرتب دچار شکستگی میشود.
- هنگام باز و بسته کردن دهان، مفصل فک صدا می‌دهد یا درد دارد.
- اطرافیان صدای ساییده شدن دندان‌هایتان را هنگام خواب می‌شنوند.
- متوجه شده‌اید در طول روز دندان‌هایتان را ناخودآگاه روی هم فشار می‌دهید.
جمع‌بندی
دندان قروچه ممکن است در ابتدا مشکل کوچکی به نظر برسد، اما فشارهای تکرارشونده می‌توانند به مرور روی دندان‌ها، عضلات فک و مفصل فکی‌ـ‌گیجگاهی اثر بگذارند.
نکته مهم این است که دندان قروچه در افراد مختلف علت و شدت متفاوتی دارد؛ بنابراین درمان آن نیز باید متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود.
اگر احساس می‌کنید دندان‌هایتان ساییده شده‌اند، صبح‌ها با درد فک بیدار می‌شوید یا بدون دلیل مشخص دچار حساسیت و شکستگی‌های مکرر دندان شده‌اید، بهتر است وضعیت دندان‌ها و فک توسط دندانپزشک بررسی شود.
در دندانپزشکی دکتر فاطمه لطفی، وضعیت دندان‌ها و علائم مرتبط با دندان قروچه بررسی میشود تا در صورت نیاز، مناسب‌ترین روش محافظت و درمان متناسب با شرایط شما پیشنهاد شود.